تقسیم بندی 9 گانه شکم چیست؟
تقسیم بندی 9 گانه شکم (Nine Regions of Abdomen) یکی از مهمترین روشهای توصیف موقعیت اندامهای داخلی در آناتومی و معاینات بالینی است. پزشکان، جراحان، رادیولوژیستها و دانشجویان علوم پزشکی از این تقسیمبندی برای تعیین محل درد، تودهها، ضایعات و اندامهای شکمی استفاده میکنند.
در این روش، سطح قدامی شکم به 9 ناحیه مجزا تقسیم میشود که هر کدام حاوی اندامهای خاصی هستند و اهمیت تشخیصی ویژهای دارند.
خطوط مورد استفاده در تقسیم بندی 9 گانه شکم
برای ایجاد این تقسیمبندی از چهار خط فرضی استفاده میشود:
دو خط عمودی
دو خط میدکلاویکولار (Midclavicular Lines) که از نقطه میانی هر ترقوه به سمت پایین امتداد مییابند.
دو خط افقی
خط سابکوستال (Subcostal Plane): در سطح تحتانی غضروف دنده دهم
خط بینتکمهای یا اینترتوبرکولار (Intertubercular Plane): در سطح تکمههای تاج خاصره
این چهار خط، شکم را به 9 ناحیه آناتومیکی تقسیم میکنند.
نواحی 9 گانه شکم
ردیف فوقانی
ناحیه هیپوکندریاک راست (Right Hypochondriac Region)
این ناحیه در قسمت فوقانی راست شکم قرار دارد.
اندامهای مهم موجود در این ناحیه:
لوب راست کبد
کیسه صفرا
خم کبدی کولون
قطب فوقانی کلیه راست
بخشی از دوازدهه
درد در این ناحیه اغلب با بیماریهای کبد و کیسه صفرا مرتبط است.
ناحیه اپیگاستریک (Epigastric Region)
در مرکز قسمت فوقانی شکم قرار دارد.
اندامهای مهم:
معده
لوب چپ کبد
پانکراس
دوازدهه
بخشی از آئورت شکمی
درد اپیگاستر معمولاً در زخم معده، پانکراتیت و رفلاکس معده مشاهده میشود.
ناحیه هیپوکندریاک چپ (Left Hypochondriac Region)
این ناحیه در قسمت فوقانی چپ شکم قرار گرفته است.
اندامهای مهم:
طحال
فوندوس معده
دم پانکراس
خم طحالی کولون
قطب فوقانی کلیه چپ
بزرگی طحال معمولاً در این ناحیه قابل بررسی است.
ردیف میانی
ناحیه کمری راست (Right Lumbar Region)
در قسمت میانی و راست شکم قرار دارد.
اندامهای مهم:
کولون صعودی
کلیه راست
حلقههای روده باریک
ناحیه نافی (Umbilical Region)
در مرکز شکم و اطراف ناف واقع شده است.
اندامهای مهم:
ژژنوم
ایلئوم
بخشهایی از کولون عرضی
بخش تحتانی دوازدهه
بسیاری از دردهای روده باریک ابتدا در این ناحیه احساس میشوند.
ناحیه کمری چپ (Left Lumbar Region)
در سمت چپ بخش میانی شکم قرار دارد.
اندامهای مهم:
کولون نزولی
کلیه چپ
حلقههای روده باریک
ردیف تحتانی
ناحیه خاصرهای راست (Right Iliac Region)
این ناحیه در قسمت تحتانی راست شکم قرار دارد.
اندامهای مهم:
آپاندیس
سکوم
انتهای ایلئوم
تخمدان راست در زنان
درد ناشی از آپاندیسیت حاد معمولاً در این ناحیه متمرکز میشود.
ناحیه هیپوگاستریک یا سوپراپوبیک (Hypogastric Region)
در مرکز بخش تحتانی شکم قرار گرفته است.
اندامهای مهم:
مثانه
رحم در زنان
حلقههای ایلئوم
بخشی از کولون سیگموئید
بیماریهای دستگاه ادراری و تناسلی اغلب باعث درد در این ناحیه میشوند.
ناحیه خاصرهای چپ (Left Iliac Region)
در قسمت تحتانی چپ شکم قرار دارد.
اندامهای مهم:
کولون سیگموئید
انتهای کولون نزولی
تخمدان چپ در زنان
درد ناشی از دیورتیکولیت معمولاً در این ناحیه دیده میشود.
تفاوت تقسیم بندی 9 گانه و 4 ربعی شکم
در معاینات بالینی دو روش رایج برای تقسیم شکم وجود دارد:
تقسیم بندی 9 گانه
دقت بیشتر
کاربرد گسترده در آناتومی
توصیف دقیق محل اندامها
تقسیم بندی 4 ربعی
شکم به چهار قسمت تقسیم میشود:
ربع فوقانی راست (RUQ)
ربع فوقانی چپ (LUQ)
ربع تحتانی راست (RLQ)
ربع تحتانی چپ (LLQ)
این روش بیشتر در اورژانس و معاینات سریع کاربرد دارد.
اهمیت بالینی تقسیم بندی 9 گانه شکم
تقسیم بندی 9 گانه شکم به پزشکان کمک میکند تا:
محل دقیق درد بیمار را مشخص کنند.
تشخیص افتراقی بیماریها را محدود کنند.
گزارشهای تصویربرداری را استاندارد نمایند.
محل تودهها و ضایعات شکمی را توصیف کنند.
برنامهریزی دقیقتری برای جراحی انجام دهند.
جمعبندی
تقسیم بندی 9 گانه شکم یکی از اصول اساسی آناتومی و معاینات بالینی است. این روش با استفاده از دو خط عمودی و دو خط افقی، شکم را به 9 ناحیه شامل هیپوکندریاک راست و چپ، اپیگاستریک، کمری راست و چپ، نافی، خاصرهای راست و چپ و هیپوگاستریک تقسیم میکند. شناخت این نواحی به درک بهتر موقعیت اندامهای داخلی و تشخیص دقیقتر بیماریهای شکمی کمک میکند.
کلمات کلیدی سئو: تقسیم بندی 9 گانه شکم، نواحی شکم، آناتومی شکم، هیپوکندریاک، اپی گاستریک، ناحیه نافی، ناحیه خاصرهای، معاینه شکم، اندامهای شکمی.
