استخوان لگن چیست؟
استخوان لگن (Pelvic Bone) یکی از مهمترین بخشهای اسکلت محوری و اندامی انسان است که وظیفه انتقال وزن بدن از ستون فقرات به اندامهای تحتانی، محافظت از احشای لگنی و فراهم کردن محل اتصال عضلات متعدد را بر عهده دارد. آشنایی با آناتومی استخوان لگن برای دانشجویان پزشکی، پرستاری، فیزیوتراپی، مامایی و سایر رشتههای علوم پزشکی ضروری است.
لگن ساختاری حلقهای شکل دارد که از اتصال استخوانهای لگنی، استخوان خاجی (Sacrum) و دنبالچه (Coccyx) تشکیل میشود.
ساختمان کلی لگن
لگن استخوانی (Bony Pelvis) از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
دو استخوان هیپ یا لگنی (Hip Bones)
استخوان خاجی (Sacrum)
استخوان دنبالچه (Coccyx)
هر استخوان لگنی در ابتدا از سه استخوان مجزا تشکیل شده که در دوران رشد به یکدیگر جوش میخورند.
اجزای تشکیلدهنده استخوان لگنی
هر استخوان لگنی از سه بخش تشکیل شده است:
ایلیوم (Ilium)
ایلیوم بزرگترین بخش استخوان لگنی است و قسمت فوقانی آن را تشکیل میدهد.
ویژگیهای مهم ایلیوم:
تاج خاصره (Iliac Crest)
خار خاصرهای قدامی فوقانی (ASIS)
خار خاصرهای قدامی تحتانی (AIIS)
خار خاصرهای خلفی فوقانی (PSIS)
خار خاصرهای خلفی تحتانی (PIIS)
حفره خاصرهای (Iliac Fossa)
تاج خاصره یکی از مهمترین نقاط آناتومیکی در معاینات بالینی و نمونهگیری مغز استخوان محسوب میشود.
ایسکیوم (Ischium)
ایسکیوم بخش خلفی ـ تحتانی استخوان لگنی را تشکیل میدهد.
ساختارهای مهم ایسکیوم:
خار ایسکیال (Ischial Spine)
بریدگی سیاتیک بزرگ
بریدگی سیاتیک کوچک
تکمه ایسکیال (Ischial Tuberosity)
تکمه ایسکیال همان بخشی است که هنگام نشستن وزن بدن روی آن قرار میگیرد.
پوبیس (Pubis)
پوبیس قسمت قدامی استخوان لگنی را تشکیل میدهد.
اجزای مهم آن عبارتاند از:
تنه پوبیس
شاخه فوقانی پوبیس
شاخه تحتانی پوبیس
ستیغ پوبیس
تکمه پوبیس
دو استخوان پوبیس در خط وسط توسط مفصل سمفیز پوبیس به یکدیگر متصل میشوند.
استابولوم؛ حفره مفصل ران
محل اتصال ایلیوم، ایسکیوم و پوبیس حفرهای عمیق به نام استابولوم (Acetabulum) را تشکیل میدهد.
استابولوم با سر استخوان ران مفصل شده و مفصل ران (Hip Joint) را ایجاد میکند. این مفصل از نوع سینوویال گوی و کاسهای بوده و دامنه حرکتی وسیعی دارد.
سوراخ ابتوراتور
در بخش تحتانی استخوان لگنی سوراخ بزرگی به نام سوراخ ابتوراتور (Obturator Foramen) دیده میشود.
این سوراخ:
توسط غشای ابتوراتور پوشیده میشود.
محل عبور عروق و عصب ابتوراتور است.
وزن استخوان را کاهش میدهد.
مفاصل لگن
مفصل ساکروایلیاک
بین استخوان خاجی و ایلیوم قرار دارد و نقش مهمی در انتقال وزن بدن ایفا میکند.
سمفیز پوبیس
یک مفصل غضروفی ثانویه است که دو استخوان پوبیس را به هم متصل میکند.
مفصل ران
بین استابولوم و سر استخوان ران تشکیل میشود و از مهمترین مفاصل بدن محسوب میشود.
لگن بزرگ و لگن کوچک
ورودی لگن، حفره لگنی را به دو بخش تقسیم میکند:
لگن بزرگ (False Pelvis)
بالای خط ورودی لگن قرار دارد.
بخشی از حفره شکم محسوب میشود.
از رودهها حمایت میکند.
لگن کوچک (True Pelvis)
پایین خط ورودی لگن قرار دارد.
حاوی احشای لگنی است.
اهمیت زیادی در زایمان دارد.
تفاوت لگن مردان و زنان
لگن زنان
پهنتر و کمعمقتر
ورودی لگنی بیضیشکل
زاویه زیرپوبی بیش از 80 درجه
مناسب برای عبور جنین در زایمان
لگن مردان
باریکتر و عمیقتر
ورودی لگنی قلبیشکل
زاویه زیرپوبی کمتر از 70 درجه
استخوانبندی ضخیمتر
خونرسانی و عصبدهی لگن
عروق اصلی لگن از شاخههای شریان ایلیاک داخلی و خارجی منشأ میگیرند.
شبکه عصبی لگن شامل:
شبکه کمری
شبکه خاجی
عصب سیاتیک
عصب ابتوراتور
عصب پودندال
است که نقش مهمی در عملکرد اندامهای تحتانی و احشای لگنی دارند.
اهمیت بالینی استخوان لگن
شناخت آناتومی لگن در بسیاری از زمینههای پزشکی اهمیت دارد:
شکستگیهای لگن
شکستگیهای لگنی میتوانند با خونریزی شدید و آسیب احشای داخلی همراه باشند.
زایمان
ابعاد لگن زنانه نقش تعیینکنندهای در زایمان طبیعی دارد.
تعویض مفصل ران
در جراحیهای ارتوپدی، شناخت دقیق استابولوم و ساختارهای لگنی ضروری است.
دردهای لگنی
اختلالات مفصل ساکروایلیاک، آسیبهای عضلانی و بیماریهای مفصل ران میتوانند باعث درد مزمن لگنی شوند.
جمعبندی
این ساختار یکی از پیچیدهترین ساختارهای اسکلتی بدن است که از ایلیوم، ایسکیوم و پوبیس تشکیل شده و با استخوان خاجی و دنبالچه حلقه لگنی را ایجاد میکند. این ساختار علاوه بر تحمل وزن بدن، از اندامهای لگنی محافظت کرده و نقش حیاتی در حرکت، تعادل و زایمان ایفا میکند. شناخت دقیق آناتومی استخوان لگن برای دانشجویان و متخصصان علوم پزشکی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
استخوان لگن، آناتومی لگن، استخوان هیپ، Pelvic Bone، ایلیوم، ایسکیوم، پوبیس، استابولوم، لگن زنانه و مردانه، مفاصل لگن، استخوانهای لگنی.
