استخوان کلاویکل چیست؟
استخوان ترقوه یا کلاویکل (Clavicle) یکی از استخوانهای کمربند شانهای است که بین جناغ سینه و استخوان کتف قرار دارد. این استخوان بهصورت افقی در قسمت فوقانی قفسه سینه قرار گرفته و نقش مهمی در اتصال اندام فوقانی به اسکلت محوری ایفا میکند.
کلاویکل تنها اتصال استخوانی مستقیم بین اندام فوقانی و تنه بدن است و در حفظ موقعیت شانه، انتقال نیروهای اندام فوقانی و محافظت از ساختارهای عصبی و عروقی گردن و شانه نقش اساسی دارد.
موقعیت آناتومیکی استخوان ترقوه
استخوان ترقوه در جلوی قفسه سینه و درست زیر پوست قرار گرفته است. به دلیل موقعیت سطحی، این استخوان بهراحتی قابل لمس بوده و یکی از شایعترین استخوانهای دچار شکستگی در بدن انسان محسوب میشود.
هر فرد دارای دو استخوان ترقوه، یکی در سمت راست و دیگری در سمت چپ بدن است.
ویژگیهای کلی استخوان کلاویکل
یک استخوان بلند (Long Bone) محسوب میشود، اما برخلاف بیشتر استخوانهای بلند:
فاقد حفره مغزی مشخص است.
بهصورت افقی قرار میگیرد.
عمدتاً از استخوان اسفنجی تشکیل شده است.
نخستین استخوانی است که در دوران جنینی شروع به استخوانسازی میکند.
این استخوان شکلی شبیه حرف S انگلیسی دارد که باعث افزایش استحکام و انعطافپذیری آن میشود.
بخشهای مختلف استخوان
استخوان از سه قسمت اصلی تشکیل شده است:
انتهای جناغی (Sternal End)
انتهای داخلی یا جناغی ضخیمتر و گردتر است.
این بخش با:
دسته استخوان جناغ (Manubrium)
غضروف دنده اول
مفصل شده و مفصل جناغی-ترقوهای (Sternoclavicular Joint) را تشکیل میدهد.
تنه استخوان (Shaft)
بخش میانی استخوان دارای دو انحنا است:
دوسوم داخلی به سمت جلو محدب است.
یکسوم خارجی به سمت جلو مقعر است.
این شکل S مانند یکی از مشخصههای اصلی استخوان ترقوه محسوب میشود.
انتهای آکرومیال (Acromial End)
انتهای خارجی استخوان پهنتر و مسطحتر است.
این بخش با زائده آکرومیون استخوان کتف مفصل شده و مفصل آکرومیوکلاویکولار (Acromioclavicular Joint) را تشکیل میدهد.
سطوح و برجستگیهای مهم
تکمه مخروطی (Conoid Tubercle)
در سطح تحتانی انتهای خارجی قرار دارد و محل اتصال رباط مخروطی است.
خط ذوزنقهای (Trapezoid Line)
محل اتصال رباط ذوزنقهای بوده و در تثبیت مفصل آکرومیوکلاویکولار نقش دارد.
شیار عضله سابکلاویوس (Subclavian Groove)
در سطح تحتانی تنه استخوان دیده میشود و محل اتصال عضله سابکلاویوس است.
اثر رباط دندهای-ترقوهای
در نزدیکی انتهای جناغی قرار دارد و محل اتصال رباط کوستوکلاویکولار است.
اتصالات عضلانی استخوان
عضلات متعددی به استخوان ترقوه متصل میشوند که مهمترین آنها عبارتاند از:
سطح فوقانی
عضله استرنوکلیدوماستوئید
عضله دلتوئید
عضله تراپزیوس
بخش ترقوهای عضله پکتورالیس ماژور
سطح تحتانی
عضله سابکلاویوس
این اتصالات عضلانی باعث پایداری و حرکت مناسب شانه میشوند.
مفاصل استخوان
مفصل جناغی-ترقوهای
تنها مفصل استخوانی اندام فوقانی با اسکلت محوری است و حرکات شانه را به تنه منتقل میکند.
مفصل آکرومیوکلاویکولار
بین ترقوه و آکرومیون قرار دارد و در حرکات کتف نقش مهمی ایفا میکند.
عملکردهای استخوان ترقوه
استخوان ترقوه وظایف متعددی دارد:
اتصال اندام فوقانی به تنه
حفظ فاصله شانه از قفسه سینه
انتقال نیرو از اندام فوقانی به اسکلت محوری
محافظت از شبکه بازویی (Brachial Plexus)
محافظت از عروق سابکلاوین
افزایش دامنه حرکتی اندام فوقانی
خونرسانی و عصبدهی
خونرسانی استخوان ترقوه عمدتاً از شاخههای:
شریان سابکلاوین
شریان سوپراسکاپولار
شریان توراکوآکرومیال
تأمین میشود.
عصبدهی آن نیز توسط شاخههایی از شبکه گردنی و شبکه بازویی انجام میگیرد.
اهمیت بالینی استخوان ترقوه
شکستگی ترقوه
شکستگی کلاویکل یکی از شایعترین شکستگیهای اسکلتی است و معمولاً در اثر:
سقوط روی شانه
ضربه مستقیم
حوادث ورزشی
رخ میدهد.
بیشتر شکستگیها در یکسوم میانی استخوان مشاهده میشوند.
دررفتگی مفصل آکرومیوکلاویکولار
آسیب رباطهای نگهدارنده این مفصل میتواند موجب جداشدگی شانه (Shoulder Separation) شود.
سندرم خروجی قفسه سینه
تغییرات آناتومیکی ترقوه ممکن است موجب فشار بر شبکه بازویی یا عروق سابکلاوین شده و علائم عصبی یا عروقی ایجاد کند.
استئومیلیت و تومورهای استخوانی
اگرچه کمتر شایع هستند، اما میتوانند استخوان ترقوه را درگیر کنند.
جمعبندی
این اسختار یکی از اجزای اصلی کمربند شانهای است که بین جناغ و کتف قرار گرفته و نقش حیاتی در اتصال اندام فوقانی به تنه ایفا میکند. این استخوان با ساختار S شکل خود علاوه بر ایجاد پایداری و تحرک مناسب شانه، از عروق و اعصاب مهم ناحیه گردن و شانه نیز محافظت میکند. آشنایی با آناتومی و عملکردهای کلاویکل برای دانشجویان و متخصصان علوم پزشکی اهمیت فراوانی دارد.
استخوان ترقوه، استخوان کلاویکل، آناتومی کلاویکل، Clavicle Anatomy، استخوان ترقوه انسان، مفصل آکرومیوکلاویکولار، مفصل جناغی ترقوهای، شکستگی ترقوه، کمربند شانهای.
