آناتومی یک سوم فوقانی استخوان فمور ساختار و اهمیت بالینی آن چیست؟
آناتومی یک سوم فوقانی استخوان فمور (Upper Third of Femur) شامل بخش پروگزیمال استخوان ران است که از سر فمور، گردن فمور و ناحیه تروکانتری تشکیل شده است. این قسمت نقش حیاتی در انتقال وزن بدن از لگن به اندام تحتانی، حفظ تعادل و انجام حرکات مفصل ران دارد.
به دلیل تحمل نیروهای زیاد و اهمیت در راه رفتن و ایستادن، یک سوم فوقانی فمور از مهمترین نواحی مورد توجه در آناتومی، ارتوپدی و تصویربرداری پزشکی محسوب میشود.
مروری بر آناتومی یک سوم فوقانی استخوان فمور
فمور (Femur) بلندترین، قویترین و سنگینترین استخوان بدن انسان است. این استخوان در ناحیه ران قرار گرفته و از سه بخش اصلی تشکیل میشود:
انتهای فوقانی (Proximal End)
تنه یا دیافیز (Shaft)
انتهای تحتانی (Distal End)
یک سوم فوقانی فمور بخش پروگزیمال این استخوان را در بر میگیرد.
اجزای آناتومی یک سوم فوقانی استخوان فمور
سر فمور (Head of Femur)
سر فمور یک ساختار کروی شکل است که با حفره استابولوم استخوان لگن مفصل میشود و مفصل ران (Hip Joint) را تشکیل میدهد.
ویژگیهای مهم سر فمور:
پوشیده از غضروف مفصلی هیالین
دارای حفره کوچکی به نام فووهآ کاپیتیس (Fovea Capitis)
محل اتصال رباط سر فمور (Ligament of Head of Femur)
سر فمور وظیفه انتقال وزن تنه به اندام تحتانی را بر عهده دارد.
گردن فمور (Neck of Femur)
گردن فمور بخش باریکی است که سر فمور را به تنه استخوان متصل میکند.
ویژگیهای مهم:
طول متوسط حدود ۵ سانتیمتر
زاویه گردنی-دیافیزی حدود ۱۲۵ درجه در بالغین
مهمترین محل شکستگی در سالمندان
گردن فمور به دلیل خونرسانی محدود، اهمیت بالینی ویژهای دارد.
تروکانتر بزرگ (Greater Trochanter)
تروکانتر بزرگ برجستگی بزرگی در قسمت خارجی فمور است که بهراحتی از سطح پوست قابل لمس میباشد.
محل اتصال عضلات:
گلوتئوس مدیوس
گلوتئوس مینیموس
پیریفورمیس
اوبتوراتور اینترنوس
ژملوس فوقانی و تحتانی
این عضلات در حرکات ران و حفظ تعادل لگن نقش دارند.
تروکانتر کوچک (Lesser Trochanter)
برجستگی مخروطی شکلی در قسمت خلفی-داخلی فمور است.
محل اتصال:
عضله ایلیوپسواس
این عضله قویترین خمکننده مفصل ران محسوب میشود.
خط بینتروکانتری (Intertrochanteric Line)
در سطح قدامی استخوان قرار دارد و تروکانتر بزرگ و کوچک را به هم متصل میکند.
محل اتصال:
کپسول مفصل ران
رباط ایلیوفمورال
ستیغ بینتروکانتری (Intertrochanteric Crest)
در سطح خلفی فمور قرار دارد.
ویژگی مهم:
وجود تکمه مربعی (Quadrate Tubercle)
محل اتصال عضله کوادراتوس فموریس
زاویههای مهم در یک سوم فوقانی فمور
زاویه گردنی-دیافیزی
زاویه بین محور گردن و محور تنه فمور است.
مقدار طبیعی:
بزرگسالان: حدود ۱۲۵ درجه
کودکان: ۱۳۵ تا ۱۴۰ درجه
سالمندان: کاهش تدریجی زاویه
اختلالات این زاویه شامل:
Coxa Valga (افزایش زاویه)
Coxa Vara (کاهش زاویه)
زاویه آنتیورژن
بیانگر چرخش گردن فمور نسبت به کندیلهای فمور است.
مقدار طبیعی:
حدود ۱۰ تا ۱۵ درجه
خونرسانی یک سوم فوقانی فمور
خونرسانی این ناحیه اهمیت بسیار زیادی دارد.
منابع اصلی:
شریان سیرکومفلکس داخلی ران
شریان سیرکومفلکس خارجی ران
شاخههای رتیناکولار
شریان رباط سر فمور
آسیب به این عروق، بهویژه در شکستگی گردن فمور، میتواند موجب نکروز آواسکولار سر فمور شود.
عملکردهای یک سوم فوقانی فمور
این بخش از استخوان ران وظایف متعددی دارد:
انتقال وزن بدن از لگن به اندام تحتانی
ایجاد مفصل ران
تأمین پایداری هنگام ایستادن
فراهم کردن اهرم مناسب برای عضلات لگن
مشارکت در راه رفتن، دویدن و حفظ تعادل
اهمیت بالینی آناتومی یک سوم فوقانی استخوان فمور
شکستگی گردن فمور
یکی از شایعترین شکستگیهای سالمندان است و معمولاً در اثر پوکی استخوان و سقوط رخ میدهد.
عوارض مهم:
نکروز آواسکولار سر فمور
عدم جوشخوردگی
کاهش تحرک
شکستگی بینتروکانتری
در ناحیه بین تروکانتر بزرگ و کوچک اتفاق میافتد و نسبت به شکستگی گردن فمور خونرسانی بهتری دارد.
نکروز آواسکولار سر فمور
در اثر اختلال خونرسانی به سر فمور ایجاد میشود و میتواند منجر به تخریب مفصل ران گردد.
بورسیت تروکانتریک
التهاب بورس مجاور تروکانتر بزرگ که با درد در سطح خارجی ران تظاهر میکند.
جمعبندی
آناتومی یک سوم فوقانی استخوان فمور شامل سر فمور، گردن فمور، تروکانتر بزرگ و کوچک و نواحی بینتروکانتری است. این بخش نقش اساسی در تشکیل مفصل ران، انتقال وزن بدن و حرکات اندام تحتانی دارد. به دلیل اهمیت خونرسانی و شیوع بالای شکستگیها، شناخت دقیق آناتومی یک سوم فوقانی فمور برای دانشجویان و متخصصان علوم پزشکی ضروری است.
آناتومی یک سوم فوقانی استخوان فمور، آناتومی فمور، سر فمور، گردن فمور، تروکانتر بزرگ، تروکانتر کوچک، استخوان ران، مفصل ران، شکستگی گردن فمور، خونرسانی سر فمور.
